युद्धको आगोमा पनि
जल्दैन इजरायलको अर्थतन्त्र
जेरुसलेमको आकाशमा मिसाइल रोकिन्छन्, तर Tel Aviv को Stock Market उकालो लाग्दैछ।
एक नेपाली Tech प्रेमीको आँखाबाट — यो कथा हो एक असाधारण राष्ट्रको।
म यहाँ छु — जेरुसलेममा, इतिहास र भविष्यको बीचमा
नेपालको हिमालको काखमा हुर्किएको म, आज इजरायलको पवित्र शहर जेरुसलेममा बस्छु। यहाँ बस्दा मैले एउटा कुरा बुझेँ — यो देश सानो छ, तर यसको सोचाइ विश्वकै सबैभन्दा ठूलो छ।
सन् २०२३ को अक्टोबरमा Hamas आक्रमणपछि, त्यसपछि Lebanon सँग युद्ध, र अहिले Iran सँग सिधै सङ्घर्ष — इजरायल पछिल्लो तीन वर्षदेखि लगातार युद्धको अवस्थामा छ। तर यस सबैका बावजुद — यो देशको अर्थतन्त्र र प्रविधि उद्योग के गर्दैछ? उकालो लाग्दैछ। अचम्मको कुरा लाग्छ, होइन?
म एक IT professional हुँ। Code लेख्छु, Tech News पढ्छु, र Startups को बारेमा सोच्छु। तर इजरायलमा बस्दा मैले बुझेको कुरा — Technology मात्र होइन, यहाँको जनताको मानसिकता नै सबैभन्दा ठूलो “Startup” हो।
आउनुस्, यस लेखमा म तपाईँलाई लैजान्छु — युद्धको बीचमा पनि किन इजरायल “Startup Nation” को ताज लगाइरहेको छ, Wiz र CyberArk जस्ता कम्पनीहरूले के गरिरहेका छन्, र यो सानो राष्ट्रको आर्थिक रहस्य के हो — भनेर।
तीन वर्ष, तीन युद्ध — तर ढल्किएन अर्थतन्त्र
अक्टोबर ७, २०२३ — यो मिति इजरायलको इतिहासमा एउटा कालो दिन हो। Hamas ले अचानक आक्रमण गर्यो। हजारौं मानिस मारिए, अपहरण भए। सिधै भन्दा — देश काँप्यो।
त्यसपछि Lebanon मा Hezbollah सँग युद्ध। अनि सन् २०२६ को फेब्रुअरी २८ मा — इजरायल र अमेरिकाले मिलेर Iran मा सीधा हवाई आक्रमण गरे। Operation Roaring Lion र Operation Epic Fury — यी नामले विश्व मिडिया भरियो।
युद्धको अर्थशास्त्र के हुन्छ? सामान्यतः यसरी बुझिन्छ — मुद्राको अवमूल्यन, विदेशी लगानी पलायन, Stock Market ध्वस्त, बेरोजगारी बढ्छ। तर इजरायलमा के भयो?
यी तथ्याङ्कहरू हेर्दा — के लाग्छ? यो कुनै युद्धरत देशको अर्थतन्त्र हो र? मलाई पनि पहिले विश्वास लागेन। तर यहाँ बसेर, यहाँका मान्छेहरूसँग कुरा गरेर, यहाँका Tech Offices नजिकबाट देखेर बुझेँ — यसका पछाडि एउटा गहिरो रणनीति छ।
— Keren Uziyel, Economist Intelligence Unit
किन डग्मगाउँदैन इजरायलको अर्थतन्त्र? छवटा कारण
१. “Startup Nation” — यो खाली उपाधि होइन
इजरायलको High-Tech क्षेत्रले देशको मात्र ११% जनशक्ति रोजगार दिन्छ। तर सुन्नुस् — यो ११% ले देशको ५३% निर्यात आम्दानी र २०% GDP उत्पन्न गर्छ। यो कुरा सोच्नुस् — Nepal को IT industry ले कल्पना पनि गर्न नसक्ने संख्या।
सन् २०२५ को पहिलो आधा वर्षमा मात्र, इजरायली Startups ले ३६५ वटा Funding Rounds बाट करिब $९.३ अर्ब उठाए — जुन अघिल्लो अवधिभन्दा ५४% बढी हो। यसमध्ये ७०% विदेशी लगानीकर्ताबाट आएको थियो। युद्धको बीचमा पनि विदेशी लगानीकर्ता इजरायली Startup मा पैसा हाल्न तयार थिए — यो नै सबैभन्दा ठूलो विश्वासको संकेत हो।
२. Cybersecurity — इजरायलको सुनको खानी
विश्वको Cybersecurity बजारमा इजरायलको हिस्सा अतुलनीय छ। जब तपाईँ Google को Cloud Security प्रयोग गर्नुहुन्छ, जब तपाईँको कम्पनीले Palo Alto को Firewall चलाउँछ — त्यसभित्र इजरायली दिमागको पसिना छ।
सन् २०२५ मा इजरायली Tech कम्पनीहरूले $७१ अर्ब बराबरका Merger & Acquisition deals गरे — Cybersecurity, AI, र Enterprise Software मा।
३. Defense Export — युद्धबाट नै आम्दानी
यो कुरा थोरै कठिन लाग्छ, तर सत्य हो — इजरायलले युद्धबाट नै पैसा कमाउँछ। आफ्नो रक्षा प्रविधि विश्वलाई बेच्छ।
डिसेम्बर २०२५ मा Germany ले इजरायलको Arrow 3 Air Defense System को $६.५ अर्बको deal गर्यो — इजरायलको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो सैन्य निर्यात सम्झौता। सन् २०२४ मा इजरायलको सैन्य निर्यातको ५४% युरोपले किन्यो — जुन अघिल्लो वर्षको ३५% बाट बढेको थियो।
४. Natural Gas — भूमध्य सागरको धन
इजरायलको Leviathan Gas Field एउटा अचम्मको प्राकृतिक उपहार हो। डिसेम्बर २०२५ मा इजरायलले Egypt सँग $३५ अर्बको Natural Gas आपूर्ति सम्झौता गर्यो। यस Deal को आधा आम्दानी सिधै इजरायलको सरकारी ढुकुटीमा जाने छ — जसले युद्धले बढाएको बजेट घाटा घटाउन मदत गर्नेछ।
५. Stock Market — युद्धको बीचमा पनि बुल रन
Tel Aviv 35 Index को कुरा गरौं — सन् २०२५ मा ५१.६% को rally, र सन् २०२६ को सुरुवातबाट मात्र थप २०%। यो Wall Street का तीनवटै प्रमुख सूचकाङ्कभन्दा अगाडि छ। इजरायलको Shekel ले पनि अमेरिकी डलर विरुद्ध ७% मूल्य बढायो।
६. अनुकूल जनसाङ्ख्यिक — युवा र शिक्षित जनशक्ति
इजरायलको जनसंख्या वृद्धि दर वार्षिक करिब २% छ — जुन Developed Economy का लागि असाधारण राम्रो हो। र यहाँको शिक्षा प्रणाली विशेष गरी Science, Technology, Engineering, Math (STEM) मा विश्वकै उत्कृष्टमध्येको एक मानिन्छ।
WIZ र Google — $३२ अर्बको कथा जुन मिसाइलको छायामा सम्पन्न भयो
यो कथा सुन्नुस् — र सोच्नुस्, के यो कल्पना हो?
मार्च ११, २०२६। सोमबार बिहान। Tel Aviv को आकाशमा Iran बाट छुटेका मिसाइलहरू रोकिएका Interception को धुवाँ अझै छरिएको थियो। Iran को Revolutionary Guard ले ठीक केही घण्टा अगाडि एउटा List प्रकाशित गरेको थियो — Middle East मा “वैध लक्ष्य” भनेर। त्यस Listमा Google को इजरायली Development Center पनि थियो।
त्यही बेला — Wall Street खुल्नुभन्दा केही मिनेट अगाडि — Google ले घोषणा गर्यो:
Google ले इजरायली Cloud Security कम्पनी Wiz लाई पूर्ण नगदमा $३२ अर्बमा किन्यो। यो Google को इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो Acquisition हो — Motorola Mobility को $१२.५ अर्बको Deal भन्दा दोब्बर। र इजरायली Tech कम्पनीहरूको इतिहासमा पनि सबैभन्दा ठूलो Exit।
Wiz को कथा पनि अचम्मको छ। यसका चार संस्थापक — Assaf Rappaport, Yinon Costica, Ami Luttwak, र Roy Reznik — सबै इजरायली Army को Elite Intelligence Unit, Unit 8200 का पूर्व सदस्य हुन्। उनीहरूले पहिले Microsoft लाई Adallom $३२ करोडमा बेचेका थिए, त्यसपछि Microsoft Azure को Cloud Security Group नेतृत्व गरे, र अनि Wiz बनाए।
सन् २०२४ मा Google ले पहिलो पटक $२३ अर्बमा Wiz किन्न खोज्यो। Wiz ले अस्वीकार गर्यो — बजार अझ राम्रो हुने आफूलाई विश्वास थियो। सन् २०२५ मा $३२ अर्बमा Deal भयो। यसले मात्र पनि इजरायली Startup Founders को आत्मविश्वास के स्तरको छ भनेर देखाउँछ।
Deal अन्तर्गत Wiz अब Google Cloud को हिस्सा बन्यो। तर — आफ्नो Brand जोगाउँदै, इजरायलमै अड्डा राख्दै। र सुन्नुस् — Deal पछि Wiz ले Tel Aviv को Landmark Tower मा ३५० करोड Shekel भन्दा बढीको ६ वर्षे Lease पनि गर्यो — १३ तले ठाउँ। यो कुनै पलायन होइन, यो इजरायलमाथिको विश्वास हो।
यस Deal ले इजरायलको सरकारी ढुकुटीमा करिब $३.२ अर्ब (NIS १० अर्ब) Tax Revenue पुर्याउने अनुमान छ — ठीक त्यतिखेर जब Iran युद्धका कारण सैन्य खर्च बढेको छ।
CyberArk र Palo Alto — $२५ अर्बको पहिचानको लडाइँ
Wiz को Deal बाट विश्व अझ सम्भलिन पाउँदैन, अर्को bomb dropped — यसपटक Palo Alto Networks ले।
Santa Clara स्थित Cybersecurity Giant Palo Alto Networks ले इजरायलको Identity Security कम्पनी CyberArk लाई $२५ अर्बमा किन्ने घोषणा गर्यो। Palo Alto को इतिहासमा पनि यो सबैभन्दा ठूलो Deal हो। कारण? AI को उदयसँगै “Machine Identities” को सुरक्षा भविष्यको सबैभन्दा ठूलो Cybersecurity चुनौती हो।
CyberArk का Founder Udi Mokady — पनि Unit 8200 का पूर्व सदस्य। Palo Alto को CTO Nir Zuk — पनि इजरायली सैनिक Intelligence को पूर्व सदस्य। यहाँ एउटा pattern देखिन्छ जुन म पछि विस्तृत रूपमा भन्नेछु।
यो Deal को घोषणा गर्दा Palo Alto का CEO Nikesh Arora भन्छन् — “AI को उदय र Machine Identities को विस्फोटले स्पष्ट गरेको छ कि भविष्यको Security, Identity माथि नै निर्माण हुनुपर्छ।”
Palo Alto ले पछिल्लो एक दशकमा इजरायली Startups मा $१.५ अर्भन्दा बढी लगाइसकेको छ। अक्टोबर ७, २०२३ को आक्रमणको एक महिना भित्रै, Palo Alto ले इजरायलको Talon Cyber Security $६०० करोडमा र Dig Security $४०० करोडमा किनेको थियो। युद्धले Palo Alto लाई इजरायलबाट टाढा गरेन — झन् नजिक ल्यायो।
VAST Data — अर्को $३० अर्बको उदाउँदो दिग्गज
Wiz को Google Acquisition को समाचारको धुम अझै सेलाउँदैन, त्यही हप्तामा अर्को समाचार आयो — इजरायली Data Infrastructure कम्पनी VAST Data ले $३० अर्बको Valuation मा नयाँ Funding Round पूरा गर्यो।
VAST Data त्यति चर्चित नाम होइन सायद तपाईँलाई। तर Enterprise Storage र AI Infrastructure को संसारमा यो कम्पनी विश्वका सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढ्ने कम्पनीमध्येको एक हो। $३० अर्बको Valuation मा यो Wiz को Acquisition Level मा पुगिसक्यो।
यी तीनवटै Deals — Wiz ($३२ अर्ब), CyberArk ($२५ अर्ब), VAST Data ($३० अर्ब) — जम्मा $८७ अर्बभन्दा बढी मूल्यका घटनाहरू एउटै वर्षमा इजरायलको Tech उद्योगमा भए। युद्धको बीचमा।
Unit 8200 — इजरायलको Secret Sauce जुन पूरा Silicon Valley लाई तातो पार्छ
यहाँसम्म आइपुग्दा तपाईँले एउटा नाम बारम्बार सुन्नुभयो — Unit 8200। के हो यो?
🎖️ Unit 8200 — इजरायलको Elite Cyber Intelligence Unit
इजरायलको अनिवार्य सैनिक सेवामा, सबैभन्दा प्रतिभाशाली युवाहरूलाई Infantry होइन — Cyber Warfare र Signals Intelligence मा राखिन्छ। यो Division को नाम हो Unit 8200। यहाँ तिनीहरू वास्तविक साइबर अपरेसनमा काम गर्छन् — Palestinians, Iranians, Lebanon — विरुद्धका Operations। सैनिक सेवा सकिएपछि? ती नै युवाहरू Startup खोल्छन्, वा US को Big Tech Companies मा जान्छन्।
Wiz का चारै Founders — Unit 8200। CyberArk का Founder — Unit 8200। Palo Alto का CTO Nir Zuk — Unit 8200। एउटा Research ले देखायो — US को Big Tech मा १४०० भन्दा बढी पूर्व इजरायली Intelligence Officers काम गर्छन्। Microsoft मा मात्र २५०+ जना।
यो एउटा अनौठो Pipeline हो — सेनाको Cyber Unit → Israeli Startup → Silicon Valley Giant। यसले गर्दा इजरायली Cybersecurity Firms मा real-world, battle-tested intelligence operations को अनुभव हुन्छ — जुन कुनै University Degree ले दिन सक्दैन।
अर्थशास्त्रको भाषामा भन्दा — सरकारले सैनिक तालिममा खर्च गर्छ, त्यही तालिम पाएका युवाहरू Startup बनाउँछन्, त्यो Startup विश्वलाई बिक्छ, र Tax Revenue फर्केर देशमा आउँछ। यो Cycle नै इजरायलको असली “Military-Industrial Complex” हो।
— एक नेपाली IT Professional, जेरुसलेमबाट
Iran युद्धमा Cyber Domain — इतिहासकै ठूलो Digital Battle
फेब्रुअरी २८, २०२६। इजरायल र अमेरिकाले मिलेर Iran मा हवाई आक्रमण गरे। तर यो युद्ध केवल Missiles र Aircraft मा मात्र लडिएन — Cyber Space मा पनि एउटा अदृश्य तर भयंकर युद्ध चल्यो।
उता Iran बाट पनि Cyber Counter-Attacks आए। Pro-Iran Hacktivist Group Handala ले इजरायली Energy Firms, Jordanian Fuel Systems, र Healthcare Targets मा Attack गरेको दाबी गर्यो। तर Iran को आफ्नै Internet Blackout ले गर्दा Coordinated State-Sponsored Attacks कमजोर परे।
IRGC (Iran’s Revolutionary Guard) ले Apple, Microsoft, Google, Meta, Nvidia, IBM, Intel, Oracle, Cisco, HP, Dell, Palantir, JPMorgan, Tesla, Boeing लगायत १८ US Tech Companies लाई “वैध लक्ष्य” घोषणा गर्यो। यसमा UAE को G42 पनि थियो। यो Digital War को Front Line हो — जहाँ Wiz, CyberArk, र इजरायली Cyber Firms अग्रपंक्तिमा छन्।
Palo Alto का एक Senior Executive ले भने — “जब कहीँ Conflict हुन्छ, त्यसको Response Digital Domain मा पनि हुन्छ। Kinetic Weapons मात्र होइन — Cyber Weapons पनि Side Arms हुन्।”
यो Cyber War ले इजरायलको Cybersecurity Industry को महत्त्व झन् बढायो। Google ले Wiz किन्नु — यो Timing coincidence होइन। संसारभर Government र Enterprise Sector Cloud Security मा Invest गर्न तयार छन्, र इजरायली Companies को Real-World Battle Experience ले तिनीहरूलाई unmatched edge दिन्छ।
सबै ठीक छैन — युद्धले छोडेका घाउहरू
म एकपाक्षे कुरा गर्न चाहन्नँ। इजरायलको Tech Sector मा Headlines जति Bright छन्, भित्रका चुनौतीहरू उति नै गहिरा छन्।
इजरायल Innovation Authority को Survey ले देखायो — ४२% Startups ले युद्धका कारण Development मा उल्लेखनीय ढिलाइको अनुभव गरे। २२% ले Product Launch लाई महत्त्वपूर्ण रूपमा पछाडि धकेल्नुपर्यो। सर्वेको एक महिना पछि — ५०% भन्दा बढी Companies ले आफ्नो एक चौथाइभन्दा बढी कर्मचारीहरू Reserve Duty वा Childcare अभावका कारण अनुपस्थित रहेको बताए।
युद्धले “Brain Drain” पनि सुरु गरेको छ। सन् २०२३ देखि करिब ३८,००० इजरायली नागरिकले देश छाडे। Henley & Partners को Report अनुसार २०२३ मा मात्र करिब १,७०० Millionaires ले इजरायल छाडे।
अर्को चुनौती — Airspace Closures। जब Iran वा Hezbollah ले missile हान्छन्, Airports बन्द हुन्छन्। International Events मा जान र आउन कठिन हुन्छ। ३५% Startup ले यसलाई “significant business damage” को कारण बताए।
अनि एउटा Structural Problem — इजरायलको “Dual Economy”। ११% High-Tech Workers ले ५३% निर्यात गर्छन्। तर बाँकी ८९% जनशक्ति? Lower Productivity र High Poverty Rate। OECD को अनुसार करिब २१% इजरायली नागरिक Poverty Line मुनि छन् — OECD देशमध्ये सबैभन्दा बढी मध्येको एक।
एउटा अर्थशास्त्री भन्छन् — “१ करोड जनसंख्याको देशमा करिब ३ लाख मानिसले मात्र यो देशलाई Developed World मा राखेका छन् — Innovation, Healthcare, Advanced Sectors मा।”
R&D पलायनको शुरुवात?
वर्षौंसम्म, इजरायली Tech कम्पनीहरूको अलिखित नियम थियो — Marketing र Sales US मा, तर Development इजरायलमै। यो मान्यता अहिले फुट्दैछ।
US सरकारले Multinational Corporations का इजरायली Development Centers लाई Iran को Threat पछि Office नखोल्न भन्यो। नयाँ Founders New York City लाई पनि Development Hub बनाउन सुरु गरे। ५०० भन्दा बढी Israeli Startups अहिले NYC मा छन्।
सन् २०२४ मा इजरायली Tech Companies ले इजरायल बाहिर करिब ५,००० Developers Hire गरे। सन् २०२५ को पहिलो आधा वर्षमा, इजरायलभित्र काम गर्ने Developers को संख्या ६% घट्यो।
यो “Gradual but Measurable Shift” हो — र यदि युद्ध लम्बिँदा यो trend जारी रह्यो भने, “इजरायल = R&D Hub” को ताज पनि कहिले कमजोर हुन सक्छ।
नेपालले के सिक्न सक्छ इजरायलबाट?
म नेपाली हुँ। र जब म यहाँ बस्छु, स्वाभाविक रूपमा सोच्छु — नेपालले के सिक्न सक्छ?
इजरायल र नेपालको तुलना गर्न गाह्रो छ — इतिहास, Geography, संस्कृति, सबै फरक। तर केही मूल पाठहरू छन्:
पहिलो पाठ — Human Capital नै सबैभन्दा ठूलो Resource। इजरायलसँग तेल छैन (Leviathan Gas हालैमात्र थाहा भयो), सिमित जमीन छ, सानो जनसंख्या छ। तर उसले आफ्नो मानिसमाथि Invest गर्यो — विशेष गरी STEM Education मा। नेपालसँग पनि जमीन र तेल सीमित छ। तर दिमाग? त्यो Unlimited छ।
दोस्रो पाठ — Cybersecurity विश्वको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हुँदैछ। हरेक Bank, हरेक Hospital, हरेक Government — सबैलाई Cybersecurity चाहिन्छ। यो माग Global छ र यसमा Geography को बाधा छैन। नेपाली IT Professionals ले यो क्षेत्रमा किन ध्यान दिन नसक्ने?
तेस्रो पाठ — Crisis मा पनि Innovation रोकिँदैन। इजरायलले देखायो — युद्ध, Uncertainty, र Pressure मा पनि Startups बन्छन्, Deals हुन्छन्, Innovation जारी रहन्छ। Nepal को “Load Shedding era” मा नेपाली Engineers ले Solar र IT Solutions बनाए। Crisis नै Innovation को जननी हो।
चौथो पाठ — Diaspora को शक्ति। इजरायली Tech को एक ठूलो हिस्सा USA, Europe मा बसेका Israelis ले पनि Drive गरेका छन्। नेपाली Diaspora पनि विशाल छ — अमेरिका, अस्ट्रेलिया, युरोपमा नेपाली IT Professionals छन्। तिनीहरूलाई Nepal मा Invest गर्न आकर्षित गर्न सकियो भने?
युद्धको आगोमा पनि जल्दैन किन? — एक शब्दमा उत्तर
मार्च ११, २०२६ को त्यो बिहान मलाई अझै याद छ। जेरुसलेममा म आफ्नो Laptop खोलेर बसेको थिएँ। बाहिर Alarm बज्यो — Missile Alert। Shelter तिर दौडिएँ। केही मिनेट पछि फर्किएर Laptop हेरेँ — Google ले Wiz किनेको News आइसकेको थियो।
त्यो क्षणमा मैले बुझेँ — इजरायलको शक्ति उसको Iron Dome मात्र होइन। उसको असली Shield भनेको उसको Tech Ecosystem हो। जुन कुनै Missile ले भत्काउन सक्दैन।
Wiz का Founders ले Missile Interception को धुवाँ देख्दा Deal गरे। Palo Alto ले युद्धको बीचमा $२५ अर्बको Acquisition गर्यो। VAST Data ले $३० अर्बको Valuation पायो। Google, Nvidia, Microsoft — सबैले इजरायलमाथिको विश्वास राखिरहे।
किन? किनभने Tech को कुनै National Border हुँदैन। Code मा बम पड्किँदैन। Algorithm लाई Rocket ले हान्न सकिँदैन। इजरायलले यो बुझ्यो — र त्यसैले तीन दशकसम्म आफ्ना मान्छेलाई “Digital Warriors” बनाउन लगानी गर्यो।
यो कुनै Magic होइन। यो Strategy हो। Decades लामो, Consistent, र Patient Strategy।
जेरुसलेमको यो प्राचीन शहरमा बसेर, तीन Religions को Holiest Sites नजिकै, एउटा Nepali Tech Blogger ले यो लेख्दैछ — इजरायलको कथा एउटा Inspiration हो। War ले Economy लाई Kill गर्न सक्दैन, यदि तपाईँसँग एउटा Resilient Knowledge Economy छ भने।
युद्धको आगोमा पनि जल्दैन इजरायलको अर्थतन्त्र — किनभने यो Gold को Economic Foundation मा उभिएको छ। र त्यो Gold हो — इजरायली Human Intelligence।
प्रमुख Deals र तथ्यहरू — एक नजरमा
Google को इतिहासको सबैभन्दा ठूलो Acquisition। इजरायली Tech को सबैभन्दा ठूलो Exit। Iran युद्धको बीचमा सम्पन्न।
इजरायलको दोस्रो ठूलो Tech Exit। AI युगमा Identity Security को बढ्दो महत्त्वलाई देखाउँछ।
AI Infrastructure र Data Storage कम्पनी। इजरायलको अर्को Unicorn जो Wiz भन्दा पनि अगाडि जाने सम्भावना।
Leviathan Gas Field बाट Egypt लाई आपूर्ति। आधा आम्दानी सरकारी ढुकुटीमा।
इजरायलको इतिहासको सबैभन्दा ठूलो Military Export Deal।
नेपाल इजरायल डट कम - इजरायलमा रहेको नेपाली समुदायमा हुने विविध गतिविधि, सूचना र जानकारी पस्कने अनलाइन पत्रिका हो । info@nepalisrael.com
