अमेरिका र इरानबीच बढ्दै गएको तनावले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति र विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर प्रभाव पार्न थालेको छ। अप्रिल १३ मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानका प्रमुख बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी सुरु गरिएको घोषणा गरेसँगै स्थिति झन् संवेदनशील बनेको हो। यसअघि इस्लामाबादमा सम्पन्न वार्ता निष्कर्षविहीन भएपछि इरानले खाडी क्षेत्रका छिमेकी देशका बन्दरगाहहरूमा प्रतिशोध लिन सक्ने चेतावनी दिएको थियो, जसले क्षेत्रीय सुरक्षाप्रति चिन्ता बढाएको छ।
युद्ध अन्त्यका प्रयासहरू जारी रहे पनि अमेरिका र इरानबीच विश्वासको अभाव कायमै देखिएको छ। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफले समाधानका लागि पहल भइरहेको बताएका छन्, तर दशकौँपछि भएको उच्चस्तरीय वार्ता समेत निष्कर्षमा नपुग्दा कूटनीतिक प्रयास कमजोर बन्दै गएको संकेत मिलेको छ।
यस तनावको प्रत्यक्ष असर विश्व ऊर्जा बजारमा परेको छ। कच्चा तेलको मूल्य बढेर प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको छ, जसले विश्व अर्थतन्त्रमा दबाब सिर्जना गरेको छ। विशेषगरी, विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुने होर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा नआउँदा आपूर्ति प्रणाली प्रभावित बनेको छ। अवस्था लम्बिएमा ऊर्जा संकट अझ गहिरिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
सैन्य दृष्टिले पनि परिस्थिति झन् जटिल बन्दै गएको छ। अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ देखि इरानविरुद्ध आक्रमण सुरु गरेपछि इरानले जलमार्गमा कडा निगरानी र नियन्त्रण बढाएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई परमाणु हतियार विकास गर्न नदिने स्पष्ट अडान दोहोर्याउँदै त्यस विषयमा कुनै सम्झौता स्वीकार नगर्ने बताएका छन्। उता, इरानले विदेशी हस्तक्षेपले विश्व ऊर्जा सुरक्षामा अस्थिरता ल्याउने चेतावनी दिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान सम्झौताका लागि अत्यन्त इच्छुक रहेको दाबी गर्दै “उनीहरू सम्झौता गर्न आतुर छन्” बताएका छन्। तर, उनले यसबारे कसले वा कसरी सम्पर्क गरेको भन्ने स्पष्ट पारेनन्।
यसैबीच, उनले पोप लियो चौधौंप्रति गरेको आलोचनाबारे आफ्नो अभिव्यक्तिमा कुनै माफी माग्नुपर्ने आवश्यकता नरहेको बताएका छन्। अमेरिकी सिनेटमा चक शूमरको नेतृत्वमा डेमोक्र्याट सांसदहरूले ट्रम्पको युद्ध सम्बन्धी अधिकार सीमित गर्ने पहल अघि बढाएका छन्, जसले राजनीतिक बहसलाई थप तातेको बनाएको छ।
न्युयोर्कमा युद्धविरोधी प्रदर्शनका क्रममा करिब ९० जना प्रदर्शनकारी पक्राउ परेका छन्, जसले अमेरिकाभित्रै पनि युद्धविरुद्धको आवाज चर्किंदै गएको संकेत गरेको छ।
युद्धविरामको अवस्था पनि कमजोर बन्दै गएको छ। ६ हप्तासम्म चलेको द्वन्द्व रोक्न गरिएको दुई हप्ते युद्धविराम प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन नसकेको संकेत देखिएको छ। इरानले अमेरिकी नाकाबन्दीलाई “समुद्री डकैती” को संज्ञा दिँदै कडा विरोध जनाएको छ र आफ्नो बन्दरगाहमा खतरा बढे खाडी क्षेत्रका अन्य बन्दरगाहहरू पनि असुरक्षित हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
यसैबीच, क्षेत्रीय द्वन्द्व थप फैलिने संकेत देखिएका छन्। इजरायलले लेबनानमा आक्रमण जारी राख्दै इरान समर्थित हिजबुल्लाहविरुद्ध कारबाही तीव्र पारेको छ। साथै, इरानले संयुक्त राष्ट्रसंघमा पत्र पठाउँदै केही खाडी देशहरूले अमेरिका–इजरायल पक्षमा सहयोग गरेको आरोप लगाउँदै क्षतिपूर्तिको माग समेत गरेको छ।
नेपाल इजरायल डट कम - इजरायलमा रहेको नेपाली समुदायमा हुने विविध गतिविधि, सूचना र जानकारी पस्कने अनलाइन पत्रिका हो । info@nepalisrael.com
