इजरायलका लागि नियुक्त हुन लागेका नेपाली राजदूत सुरेशकुमार कर्णको नाम संसदीय सुनुवाइ समितिबाट अनुमोदन भएको छ। उनले आफ्नो कार्ययोजना सार्वजनिक गरेसँगै नेपाल-इजरायल सम्बन्धमा नयाँ चासो बढेको छ। इजरायल नेपाली श्रमिकका लागि प्रमुख गन्तव्य मात्र होइन, कृषि प्रविधि, सुरक्षा र नवप्रवर्तनको क्षेत्रमा नेपालले सिक्न सक्ने देश पनि हो। त्यसैले यस नियुक्तिलाई औपचारिक कूटनीतिक नियुक्तिभन्दा बढी अर्थमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
राजदूतको पृष्ठभूमि
कर्ण सूचना प्रविधि, बैंकिङ, आर्थिक नीति र संस्थागत नेतृत्वमा तीन दशकभन्दा बढीको अनुभव भएका व्यक्ति हुन्। सन् २००३ देखि २०१५ सम्म उनले कुमारी बैंकमा प्रमुख सूचना तथा विपणन अधिकृतको जिम्मेवारी सम्हाले। त्यही अवधिमा उनले नेपालकै पहिलो मोबाइल वालेट मानिने ‘कुमारी मोबाइल क्यास’ को अवधारणा विकास गरी सञ्चालनमा ल्याएका थिए। डिजिटल बैंकिङ, साइबर सुरक्षा र आर्थिक नीति निर्माणमा उनको विशेषज्ञता छ।
पेशागत कूटनीतिज्ञभन्दा फरक पृष्ठभूमिका व्यक्ति राजदूत बन्दा दुई कुरा देखिन्छन्। एक, प्रविधि र अर्थतन्त्रमा आधारित दृष्टिकोण दूतावासमा भित्रिने सम्भावना हुन्छ। दुई, कूटनीतिक प्रोटोकल र द्विपक्षीय वार्ताको अनुभवमा उनको क्षमता परीक्षण हुनेछ।
उनको कार्ययोजनाका मुख्य प्राथमिकताहरु
श्रमिकको हित र AI प्रविधि
कार्ययोजनाको सबैभन्दा चर्चित बुँदा इजरायलमा रहेका नेपाली श्रमिकका गुनासा सम्बोधन गर्न र विवरण चुस्त राख्न १०० दिनभित्र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित प्रणाली सञ्चालन गर्ने घोषणा हो। यसले निम्न काममा सहयोग गर्न सक्छ:
– श्रमिकले गुनासो दर्ता गर्ने र त्यसको अवस्था हेर्न सक्ने एकीकृत प्रणाली बनाउन
– श्रमिकको कार्यस्थल, रोजगारदाता र सम्पर्क विवरण अद्यावधिक राख्न
– बारम्बार आउने समस्या पहिचान गरी चाँडै हस्तक्षेप गर्न
– आपत्कालीन अवस्थामा दूतावासले श्रमिकसँग छिटो सम्पर्क गर्न
तर यहाँ केही चुनौती पनि छन्। श्रमिकहरू देशभर छरिएका छन्, प्रविधिको पहुँचमा भिन्नता छ, र व्यक्तिगत विवरणको गोपनीयता र सुरक्षा गम्भीर प्रश्न हो। प्रणालीले काम गर्न दूतावासमा त्यसलाई चलाउने जनशक्ति र गुनासामाथि कारबाही गर्ने इच्छाशक्ति पनि चाहिन्छ। १०० दिनको लक्ष्य महत्वाकांक्षी छ, तर त्यसको सफलता घोषणामा होइन, श्रमिकले व्यवहारमा पाउने राहतमा मापन हुनेछ ।
कृषि कूटनीति: एग्रिकल्चर सेन्टर अफ एक्सीलेन्स
इजरायल मरुभूमिमा समेत उन्नत कृषि गर्न सक्ने प्रविधिका लागि विश्वप्रसिद्ध छ। थोपा सिँचाइ, ग्रीनहाउस खेती र जल व्यवस्थापन त्यसका उदाहरण हुन्। राजदूतले नेपालमा ‘एग्रिकल्चर सेन्टर अफ एक्सीलेन्स’ स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेका छन्।
नेपालको अर्थतन्त्रमा कृषिको हिस्सा ठूलो भए पनि उत्पादकत्व कम छ र धेरै युवा कृषि छाडेर विदेश जान बाध्य छन्। इजरायल गएका श्रमिकले सिकेको सीप र प्रविधि फर्केपछि नेपालमा उपयोग गर्न सकिए, श्रम आप्रवासन ‘ब्रेन ड्रेन’ मात्र नभई ‘ज्ञान आर्जन’ पनि बन्न सक्छ। यस केन्द्रले प्रविधि हस्तान्तरण, तालिम र अनुसन्धानमा सहकार्य गर्न सक्छ।
आर्थिक कूटनीति र लगानी
राजदूतले इजरायली लगानी नेपाल भित्र्याउने र द्विपक्षीय सम्बन्धलाई प्रविधि र व्यापारमार्फत बलियो बनाउने लक्ष्य लिएका छन्। इजरायल स्टार्टअप, साइबर सुरक्षा, कृषि-प्रविधि र जल-प्रविधिमा अग्रणी मुलुक हो, इजरायललाई स्टार्टअप नेसन पनि भनिन्छ । राजदूत कर्णको आफ्नै विशेषज्ञता पनि प्रविधि क्षेत्रसँग मिल्छ। लगानी भित्र्याउन नीतिगत स्थिरता, कानुनी सुनिश्चितता र प्रशासनिक सहजता आवश्यक हुन्छ। यसमा दूतावासको भूमिका सम्पर्क जोड्ने सीमित हुन्छ, निर्णायक काम नेपाल सरकारले गर्ने नीतिगत सुधारमा निर्भर हुन्छ।
कूटनीतिक भ्रमण र सम्बन्ध विस्तार
परम्परागत कूटनीतिभन्दा फरक आर्थिक कूटनीतिलाई प्राथमिकता दिने उनको भनाइको अर्थ, भ्रमण र भेटघाटलाई औपचारिकता होइन, ठोस नतिजासँग जोड्नुपर्ने हुन्छ। यसका लागि इजरायली सरकारी निकाय, उद्योग र कृषि संस्था तथा श्रमिक नियोक्ताहरूसँग नियमित संवाद, श्रमिक भएका क्षेत्रमा दूतावासका अधिकारीको भ्रमण, र सम्झौता कार्यान्वयनको निरन्तर अनुगमन आवश्यक पर्छ।
चुनौती र अपेक्षा
इजरायलमा काम गर्ने नेपाली श्रमिकले क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्थाको जोखिम, रोजगारदातासँगको विवाद र कामको अवस्थासम्बन्धी समस्या भोग्दै आएका छन्। राजदूतसामु यी बीच सन्तुलन मिलाउनु चुनौती हुनेछ: एकातिर श्रमिकको सुरक्षा र अधिकारको रक्षा, अर्कोतिर लगानी र कृषि सहकार्यजस्ता दीर्घकालीन एजेन्डा अघि बढाउनु। श्रमिकको हित सबैभन्दा माथि राख्ने प्रतिबद्धता राम्रो छ, तर त्यसको मूल्यांकन स्पष्ट लक्ष्य, समयसीमा र सार्वजनिक प्रतिवेदनमार्फत हुनुपर्छ।
समग्रमा राजदूत कर्णको कार्ययोजनाले प्रविधि, कृषि र अर्थतन्त्रलाई नेपाल-इजरायल सम्बन्धको केन्द्रमा राखेको छ। एआई प्रणाली र कृषि उत्कृष्टता केन्द्रजस्ता प्रस्ताव सफल भए श्रमिकको जीवन सहज हुने र नेपालले प्रविधि र लगानी पाउने सम्भावना छ। तर घोषणा र कार्यान्वयनबीचको दुरी सधैं चुनौती हो। उनको कार्यकाल यही दुरी कसरी पार गरिन्छ भन्नेमा मूल्यांकन हुनेछ।
नेपाल इजरायल डट कम - इजरायलमा रहेको नेपाली समुदायमा हुने विविध गतिविधि, सूचना र जानकारी पस्कने अनलाइन पत्रिका हो । info@nepalisrael.com
